Jarida la Kiswahili Sanifu
type: channel
description: Jarida la Kiswahili Sanifu (JAKISA) ni jarida wazi linalotathminiwa na wenzi. Jarida hili litachapisha makala za taaluma ya Kiswahili. Makala zote zitatumwa kwa Mhariri Mkuu na kufanyiwa tathmini ya kina ya kitaaluma. Makala zitakazokubaliwa ni zile zinazotokana na tahakiki za vitabu, tasnifu, uchunguzi kifani na kazi mradi miongoni mwa nyingine. ISSN (Online): 3079-2665
publisher: Masinde Muliro University of Science and Technology
language: en
publication name: Jarida la Kiswahili Sanifu
issn: 3079-2665
items: Mabango katika mawasiliano ya afya: Uchanganuzi wa Fasiri za Watafitiwa
items: Uhifadhi wa utamaduni kupitia Udumishwaji wa Vipengele vya Ujielezaji katika fasihi: Mifano ya Tafsiri ya Riwaya za Kaburi Bila Msalaba na Bwana Myombekere Bibi Bugonoka Ntulanalwo na Bulhawali
items: Usawiri wa Fatuma kama Kielelezo cha Mwanamke Shujaa wa Kiislamu katika Utenzi wa Fatuma
items: Nafasi ya Kiswahili Katika Kupambana na Suala Ibuka la LGBTQ Mjini Mombasa
items: Taswira za Wahusika wa Kiume katika Riwaya za Waandishi wa Kike
items: Athari ya Miviga Katika Jamii ya Wamakonde Kama Kielelezo cha Utamaduni Zama za Utandawazi: Wilayani Newala Mtwara Tanzania
items: Uchanganuzi Kisemiotiki wa Matini za Kombe la Dunia 2022 katika Gazeti la Taifa Leo
items: Mchango wa Fasihi ya Watoto Katika Ufundishaji wa Stadi za Lugha Katika Shule za Msingi, Mtaala wa Elimu wa Umilisi (CBE) Nchini Kenya
items: Sababu za Matumizi ya Vipashio vya Lugha vya Kimamlaka na Kiitikadi Katika Midahalo ya Kisiasa ya 2022 Nchini Kenya Kupitia Youtube: Mtazamo wa Uchanganuzi wa Kidiskosi
items: Nadharia ya Fasihi Mazingira: Mawanda na Matapo yake Katika Fasihi ya Kiswahili
items: Mwanamke katika Ushairi wa Kiswahili: Uchunguzi wa Diwani ya Kurunzi
items: Dhima za Wahusika Jumui katika Riwaya za Kiswahili za Kimajaribio
items: Mbinu Zinazozua Mielekeo ya Wanafunzi katika Ufundishwaji wa Kiswahili katika Mtaala wa Umilisi: Mfano wa Gatuzi Dogo la Masaba Kusini
items: Umahuluti wa Kiisimu Katika Nyiso za Wabukusu
items: Uchunguzi Kisemiotiki wa Athari za Kihistoria na Kimazingira kwa Uchumi na Maisha ya Kijamii katika Pwani ya Kenya
items: Mchango wa Kinandi katika Kuihamasisha Jamii kuhusu Ustawi wa Kilimo Kupitia Vipindi vya Runinga ya KASS
items: Viwango vya Makosa ya Kisarufi katika Insha za Wanafunzi wa Mtaala wa Umilisi
items: Kiunzi cha Kweli-Bunilizi katika Hadithi ya “Mwendawazimu”: Mtazamo wa Uhakiki-Maeneo
items: Tahariri
items: Maadhimisho ya Siku kuu ya Kiswahili Duniani: Upi mwelekeo mwafaka?
items: Uhakiki wa Masuala ya Kitamaushi Katika Riwaya ya Safari ya Lamu
items: Mabadiliko ya Itikadi za Ujinaishaji katika Jamii ya Wakuria
items: Nyimbo za Kiswahili kama mkakati wa kuhamasisha umma kuhusu UVIKO-19 nchini Kenya
items: Matumizi ya mkabala njia mseto katika ufundishaji na ujifunzaji wa Kiswahili katika shule za upili
items: Changamoto na suluhu za usimilishaji wa vielelezo katika fasihi ya watoto: mfano kutoka wasifu wa Mwana Kupona wa King’ei (2008)

Mabango katika mawasiliano ya afya: Uchanganuzi wa Fasiri za Watafitiwa
type: item
description: Mabango ni mojawapo ya mbinu za mawasiliano iliyotumika kuhamasisha umma kuhusu masuala ya afya. Mabango mengi hutumia ishara na alama zinazotarajiwa kufasiriwa na hadhira ili kupata maana kamili. Uchunguzi ulilenga kubaini namna hadhira hufasiri ujumbe uliokusudiwa ili kubaini changamoto za kimawasiliano na kupendekeza njia za kuboresha mawasiliano haya. Nadharia ya Uhusiano iliyoasisiwa na Sperber & Wilson (1986) na kuendelezwa na Clark (2013) ndiyo iliyoongoza uchunguzi huu. Muundo wa utafiti huu ni wa mseto. Eneo la utafiti lilikuwa Kaunti ya Kakamega. Utafiti ulilenga wauguzi, wagonjwa na walezi wao waliozuru vituo vya afya vya kiwango cha pili vya serikali, pia ulilenga mabango ya afya yaliyoandikwa katika lugha ya Kiswahili katika vituo hivi. Makala ilibaini kuwa japo zaidi ya nusu ya wasailiwa walielewa ujumbe uliokusudiwa, sehemu kubwa ya hadhira haikufasiri mabango ipasavyo, jambo linaloashiria kuwepo kwa changamoto katika uwasilishaji au uelewekaji wa ujumbe. Baadhi ya sababu zilizochangia hali hii ni kuwa wasailiwa hawakuhusisha muktadha na maarifa ya awali katika fasiri. Utafiti unahitimisha kuwa changamoto za mawasiliano ya afya kupitia mabango huenda ni mojawapo ya sababu za maenezi ya magonjwa. Ufanisi wa mabango haupo tu katika uwepo wake, bali pia katika namna ujumbe unavyopokelewa na kufasiriwa na hadhira. Hivyo, inapendekezwa kuwa wabunifu wa mabango watumie lugha na ishara zilizorahisi kueleweka. Wazingatie kwa kina muktadha wa hadhira ili kuboresha uelewa na kupunguza fasiri potofu. Inatarajiwa kuwa, kazi hii itawafaidi wabunifu wa mabango ya afya na wataalamu wa mawasiliano ya afya kuboresha sera na mipango ya afya ya umma.
subject: Articles
  topic: section
subject: Mabango
  topic: keywords
subject: Mawasiliano ya afya
  topic: keywords
subject: Ufasiri wa ujumbe
  topic: keywords
creator: Alice Khayali
creator: Deborah Amukowa
rights: Copyright (c) 2026 Alice Khayali, Deborah Amukowa https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2026-08-12
publication date: 2026-08-12
starting page: 34
ending page: 42
doi: 10.61889/5sfght66

Uhifadhi wa utamaduni kupitia Udumishwaji wa Vipengele vya Ujielezaji katika fasihi: Mifano ya Tafsiri ya Riwaya za Kaburi Bila Msalaba na Bwana Myombekere Bibi Bugonoka Ntulanalwo na Bulhawali
type: item
description: Taaluma ya tafsiri inatumika kama nyenzo ya kueneza utamaduni, maarifa mapya, ujuzi, na uzoefu kutoka kwa jamii moja kwenda nyingine. Makala hii inakusudia kueleza jinsi utamaduni wa Kiafrika unadumishwa na kuhifadhiwa kupitia vipengele vya ujielezaji katika matini teule zilizotafsiriwa. Makala hii iljikita katika uchanganuzi wa tafsiri ya riwaya ya Kaburi Bila Msalaba (1969) ambayo ni (MC1) na Bwana Myombekere na Bibi Bugonoka Ntulanalwo na Bulhawali (1981) ambayo ni (MC2). Uchanganuzi huu ulipania kutoa maelezo jinsi tafsiri ya riwaya za Kareithi (MC1) na Kitereza (MC2) ambazo ni hazina ya hifadhi ya utamaduni wa Kiafrika inavyochangia na kuendeleza uhifadhi wa utamaduni kutoka lugha moja hadi nyingine kupitia udumishwaji wa vipengele vya ujielezaji. Utafiti huu uliongozwa na nadharia ya Skopos iliyoasisiwa na Hans J. Vermeer kule Ujerumani mwaka wa 1970. Neno Skopos linatokana na neno la Kigriki lenye maana ‘nia ya kutafsiri.’ Nadharia inasisitiza kuwa kila tafsiri hutafsiriwa kwa lengo fulani na lazima litimizwe kwa kadri iwezekanavyo katika miktadha lengwa. Data za utafiti huu zilikusanywa kwa kusoma na kuchambua matini chanzi Kaburi Bila Msalaba na Bwana Myombekere na Bibi Bugonoka Ntulanalwo na Bulhawali na matini lengwa, Unmarked Grave na Mr. Myombekere and His Wife Bugonoka, Their son Ntulanalwo and Daughter Bulihwali. Makala hii ililenga kuangazia vipengele vya ujielezaji vilivyohawilishwa kutoka utamaduni chanzi na kuingizwa kwa utamaduni lengwa na jinsi vinavyochangia uhifadhi wa utamaduni katika jamii mahususi. Mkabala wa kitaamuli ulitumika katika uwasilishaji wa data. Matokeo yalidhihirisha kwamba vipengele vya ujielezaji vimehawilishwa kutoka lugha moja kwenda nyingine hivyo basi, uhifadhi wa utamaduni umewezeshwa kupitia mchakato wa tafsiri.
subject: Articles
  topic: section
subject: Tafsiri
  topic: keywords
subject: Uhifadhi na Skopos
  topic: keywords
subject: Utamaduni
  topic: keywords
creator: Georginah Nyatichi Makini
rights: Copyright (c) 2026 Georginah Nyatichi Makini https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2026-08-10
publication date: 2026-08-10
starting page: 18
ending page: 25
doi: 10.61889/52f3tt73

Usawiri wa Fatuma kama Kielelezo cha Mwanamke Shujaa wa Kiislamu katika Utenzi wa Fatuma
type: item
description: Makala hii inachunguza usawiri wa mhusika Fatuma kama kielelezo cha mwanamke shujaa wa Kiislamu katika Utenzi wa Fatuma. Madhumuni ya makala hii ni kubainisha namna mhusika Fatuma anavyowakilisha ushujaa wa mwanamke katika muktadha wa Kiislamu na jinsi anavyotumika kama mfano wa kuigwa na wanawake. Makala hii imetumia ufeministi wa Kiislamu kama kiunzi cha nadharia.Muundo wa kiuthamano unaojumuisha mbinu ya uhakiki wa matini ndiyo iliyotumika kukusanya na kuchanganua data ya utafiti. Data inayochanganuliwa inatokana na maelezo kutoka kwa Utenzi wa Fatuma.Matokeo ya makala hii yanaonyesha kuwa mhusika Fatuma amesawiriwa kuwa mtiifu kwa baba yake na mume wake, mwadilifu, mwaminifu katika ruwaza za dini ya Kiislamu, mwenye rajua ya kuwa mwombezi na mtetezi wa wanawake Waislamu siku ya kiyama, na jasiri. Kutokana na sifa zifa hizi, makala hii inadhukuru kuwa, mhusika Fatuma ni mfano wa mwanamke shujaa ambaye kwa kujitolea kwake katika dini, familia, na jamii, anaendeleza haki, usawa, na ustawi wa wanawake Waislamu. Aidha, mhusika Fatuma anawakilisha nafasi muhimu ya wanawake katika fasihi ya Kiswahili, usawiri wake ukichangia katika kukuza uelewa wa mkabala wa ufeministi wa Kiislamu na kujenga mtazamo mpya kuhusu usawiri wa wanawake katika utenzi. Makala hii inatoa mchango muhimu katika utafiti wa fasihi ya Kiswahili kwa kuangazia mwingiliano kati ya fasihi, dini, na uana, na hivyo kubainisha namna vipengele hivi vinavyoshirikiana katika kujenga na kuimarisha taswira na nafasi ya wanawake katika jamii.
subject: Articles
  topic: section
subject: Haki
  topic: keywords
subject: Shujaa
  topic: keywords
subject: Ufeministi wa Kiislamu
  topic: keywords
subject: Usawa
  topic: keywords
subject: Utenzi
  topic: keywords
creator: Simon Ekiru
rights: Copyright (c) 2026 Simon Ekiru https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2026-07-31
publication date: 2026-07-31
starting page: 1
ending page: 9
doi: 10.61889/h1g89q78

Nafasi ya Kiswahili Katika Kupambana na Suala Ibuka la LGBTQ Mjini Mombasa
type: item
description: Tafiti tofauti kote ulimwenguni zimegundua mtu mmoja hadi kumi kati ya 100 wanavutiwa na wahusika wa jinsia moja. Moja ya dhihirisho la mapema zaidi ulimwenguni la ushoga ni michoro ya miamba ya watu wa San Zimbabwe ambayo inaonesha mahusiano ya jinsia moja ambalo ni suala la maelfu ya miaka iliyopita. Michoro hiyo ni ushahidi wa kihistoria unaonesha kuwa ushoga umekuwepo katika bara lote la Afrika katika historia yote na haujaletwa na mataifa ya Magharibi kama inavyodaiwa na viongozi wa kiafrika. Ijapokuwa, mwelekeo wa kimapenzi kwa kawaida hujadiliwa katika makundi matatu: mpenda jinsia tofauti kuwa na mvuto kwa wahusika wa jinsia nyingine, shoga ni mwanaume anayevutiwa na wanaume wengine ilhali msagaji ni mwanamke anayevutiwa na wanawake wenzake. Kwa mantiki hii makala haya yalichunguza nafasi ya Kiswahili katika kuliweka wazi suala ibuka la LGBTQ mjini Mombasa ambako watu hawazungumzii waziwazi. Makala haya yalitumia nadharia ya Ujenzi wa Jamii ambayo inaeleza kuwa katika mwingiliano wa jamii, maarifa na mitazamo huibuka kupitia mwingiliano wa watu. Vilevile nadharia hii hueleza jinsi dhana ya kijinsia inavyoundwa na kudumishwa katika jamii. Utafiti huu ulichukua muundo wa kimaelezo na walengwa 200 walichaguliwa kimaksudi katika mji wa Mombasa. Hojaji ilitumiwa kupata data kutoka kwa walengwa hawa. Matokeo yalionesha kuwa Kiswahili kinachukuliwa kuwa chombo madhubuti cha kuhamasisha maadili ya kijamii, hasa kupitia vyombo vya habari, methali, semi, na elimu rasmi. Washiriki wengi walikubali kuwa Kiswahili kina uwezo wa kupinga tabia za LGBTQ kwa kufikisha ujumbe wa maadili na kuimarisha mshikamano wa kijamii. Hii ilionyesha kwamba Kiswahili kina nafasi muhimu katika kudumisha mitazamo ya kijinsia ya jadi na kupinga mabadiliko yanayohusiana na utambulisho wa kijinsia.
subject: Articles
  topic: section
subject: Mabasha
  topic: keywords
subject: Mashoga
  topic: keywords
subject: Pedofila
  topic: keywords
subject: Wasenge
  topic: keywords
subject: Wasagaji
  topic: keywords
creator: Patrick Jaika
creator: Noah Majele
rights: Copyright (c) 2026 Noah Majele https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2026-04-22
publication date: 2026-04-22
starting page: 31
ending page: 39
doi: 10.61889/kkcamc46

Taswira za Wahusika wa Kiume katika Riwaya za Waandishi wa Kike
type: item
description: Makala imechunguza namna waandishi wa kike nchini Kenya na Tanzania wanavyowasawiri wahusika wa kiume. Kwa kutumia mkabala linganishi, riwaya mbili za waandishi wa kike wa Kenya Tumaini (Momanyi, 2006), Dago wa Munje (Ryanga, 2008) na za Tanzania Kipimo cha Mizani (Burhani, 2004) na Hiba ya Wivu (Mwanga, 1997) zimechunguzwa. Kwa kuwa taswira za wanaume katika kazi za fasihi zilizoandikwa na wanawake zimetafitiwa kwa uchache sana mkabala linganishi wa waandishi wanawake wa nchi mbili tofauti haujatumika kabisa. Pengo hili limezibwa na makala hii. Waandishi wanaandika kazi zao na kuonesha tawira juu ya jinsia fulani kulingana na taasubi zilizowakuza. Jambo hili huonesha utofauti baina ya mtunzi mmoja na mwingine. Makala hii imejikita kwenye nadharia za uhalisia ujifunzaji wa kijamii iliyo na misingi kwenye uana na nadharia ya mwanaume mpya. Kutokana na uhakiki, wahusika wa kiume wamesawiriwa kwa njia hasi na chanya na waandishi wanawake. Taswira zao hasi ni kama walevi, wababe, wavivu, katili, wadanganyifu na wenye maringo, wapenda rushwa, wadhulumaji, wakorofi, wenye tamaa na washari. Taswira chanya wanazoziibua waandishi wanawake kuhusu wahusika wa kiume ni: wenye bidii, wachapakazi, wenye upendo na mshikamano kwa kujitoa kwa ajili ya wengine, wakweli na wawazi. Taswira hizi zinaibuliwa na waandishi kulingana na walivyoichunguza jamii husika. Lengo la waandishi kuyaweka bayana haya ni kutaka jamii ibadilike na kuwa na matendo mema na mazuri hasa kwa hao wahusika wa kiume tuliowaangazia katika makala hii.
subject: Articles
  topic: section
subject: Taswira
  topic: keywords
subject: Waandishi wa Kike
  topic: keywords
subject: Wahusika wa Kiume
  topic: keywords
creator: Olivia Kanwa
rights: Copyright (c) 2026 Olivia Kanwa https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2026-08-11
publication date: 2026-08-11
starting page: 26
ending page: 33
doi: 10.61889/beads990

Athari ya Miviga Katika Jamii ya Wamakonde Kama Kielelezo cha Utamaduni Zama za Utandawazi: Wilayani Newala Mtwara Tanzania
type: item
description: Makala hii inachunguza jinsi miviga inavyoathiri jamii kwa kuangazia umuhimu wa Miviga katika jamii na matatizo yanayoikumba miviga. Inalenga kubainisha athari za miviga katika jamii ya Kitanzania hasa kabila la wamakonde wa Newala mkoa wa Mtwara katika kipindi cha utandawazi. Maandiko ya wataalamu mbalimbali yamepitiwa ili kubaini kuathiriwa na kuathiri kwa miviga katika jamii za binadamu. Uchunguzi ulifanyika mkoani Mtwara wilaya ya Newala katika kata ya Julia. Vijiji mbalimbali viliyoko katika kata hiyo vimehusika ambapo watafitiwa hamsini (50) kutoka rika zote wametumika katika uchunguzi huu. Data za msingi zilikusanywa kutoka uwanjani kwa kutumia mbinu mbalimbali kama mahojiano, hojaji, ushuhudiaji na ushiriki. Data za upili zilipatikana maktabani kwa kusoma vitabu na tafiti mbalimbali vinavyohusiana na mada hii. Vilevile uchambuzi na uchanganuzi wa data ulifanyika kwa kutumia mbinu ya kiidadi na isiyo kiidadi. Kutokana na uchunguzi huu imethibitishwa kuwa miviga katika jamii ina umuhimu kama vile kuelimisha, kudumisha utamaduni, kuleta jamii pamoja, kuwatahadharisha watu wajiepushe na mikosi na kuburudisha jamii. Pia sherehe za miviga husababisha matatizo mbalimbali katika jamii kama mimba za wasichana wenye umri mdogo, kuongezeka kwa wategemezi, maradhi, ukosefu wa elimu ya afya na kuacha shule. Kutokana na data za nyanjani zinaonesha kuwa suluhisho la matatizo haya ni; elimu kwa jamii, sheria kwa wakiukaji na kuboresha utamaduni kuendane na wakati ni mambo ya msingi katika kupunguza athari za miviga katika jamii ikiwemo jando na unyago. Mwisho makala hii, imetolewa mapendekezo kwa jamii kwa kutoa msisitizo wa kutoa elimu kwa wanajamii. Elimu ni juu ya jinsi ya kuepuka mila zilizopitwa na wakati pamoja na kudumisha tamaduni zenye faida kwa kurekebsha baadhi ya mila ziende na wakati. Mila za kuboresha ni kama vile kuongeza umri wa vijana na mabinti kufanyiwa sherehe za miviga kama vile jando na unyago. Vilevile serikali inafaa kufuatilia wazazi wanaopotosha wa…
subject: Articles
  topic: section
subject: Athari
  topic: keywords
subject: Jamii
  topic: keywords
subject: Miviga
  topic: keywords
subject: Utamaduni
  topic: keywords
subject: Utandawazi
  topic: keywords
creator: OLIVIA KANWA
rights: Copyright (c) 2026 OLIVIA KANWA https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2026-04-08
publication date: 2026-04-08
starting page: 15
ending page: 23
doi: 10.61889/1vck0s23

Uchanganuzi Kisemiotiki wa Matini za Kombe la Dunia 2022 katika Gazeti la Taifa Leo
type: item
description: Matini za kombe la dunia 2022 zilishuhudia matumizi ya ishara mbalimbali zilizobeba ujumbe muhimu kwa hadhira. Ingawa zingine zilikuwa za moja kwa moja, nyingi zilisetiri ujumbe ambao haungeweza kufasiriwa moja kwa moja na wasomaji. Lengo la makala haya ni kuchanganua matini za Kombe la dunia 2022 katika gazeti la Taifa Leo kisemiotiki ili kuweka wazi ujumbe uliolengwa. Makala imejikita katika nadharia ya semiotiki iliyoasisiwa na Saussure (1946) inayoshughulikia ishara na uashiriaji na maana zao katika matini za kifasihi na isimu. Utafiti uliofanyika ulilenga matini kuhusu kombe la dunia katika Gazeti la Taifa Leo. Sampuli ya kimaksudi ilitumika kuteua matini za kisemiotiki kwa mbinu ya uchanganuzi wa yaliyomo.Dta ilikusanywa kwa udurusu wa magazeti ya Taifa leo, kuchanganuliwa na kuwasilishwa kwa maelezo na madondoo ya matini za kisemiotiki. Makala inaonyesha kuwa kategoria tatu za matini za kisemiotiki za picha, maelezo na matini za kitamathali zilitumika. Ujumbe katika matini hizi ulijitokeza katika uashiriaji kisemiotiki na ulihusu uovu wa jamii (rangi nyeusi); hatari (wekundu); amani (weupe); utamu (asali), utamaduni, dini pamoja na masuala ya uchumi na biashara. Utafiti unapendekeza kuwa waandishi waimarishe sanaa na uandishi kwa kutumia mbinu na mitindo zaidi ya kisemiotiki ili kuweka wazi ujumbe wa matini za kitaaluma.
subject: Articles
  topic: section
subject: Gazeti la Taifa Leo
  topic: keywords
subject: Kombe la Dunia
  topic: keywords
subject: Semiotiki
  topic: keywords
creator: Videlis Lusweti
creator: Fridah Miruka
creator: Benard Okal
rights: Copyright (c) 2026 Videlis Lusweti, Fridah Miruka, Benard Okal https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2026-07-31
publication date: 2026-07-31
starting page: 10
ending page: 17
doi: 10.61889/rm8b6w06

Mchango wa Fasihi ya Watoto Katika Ufundishaji wa Stadi za Lugha Katika Shule za Msingi, Mtaala wa Elimu wa Umilisi (CBE) Nchini Kenya
type: item
description: Wakati huu ambao Wakenya wamechangamkia Mtaala wa Elimu wa Umilisi (CBE) kama mfumo mpya wa elimu katika shule zote za msingi za umma nchini, ipo haja ya walimu kuibua nyenzo mpya za ufundishaji, ambazo zitamlenga mwanafunzi moja kwa moja. Mojawapo ya nyenzo hizo ni matumizi ya vipera vya Fasihi ya Watoto kufundishia stadi za lugha kwa wanafunzi wa gredi za shule za msingi, yaani kuanzia chekechea hadi gredi ya sita. Fasihi ya watoto ni ile fasihi iliyoandaliwa watoto kama wapokezi na hadhira maalum. Vipera mbalimbali vya Fasihi ya Watoto vinaweza kutumiwa kufundishia wanafunzi katika gredi za shule ya msingi. Vipera hivi vinapotumiwa darasani kufundishia, wanafunzi hufaidi zaidi kwa sababu kupitia kwavyo, maarifa hupokelewa katika mwonoulimwengu wao kama watoto. Yakiongozwa na Nadharia ya Utamaduni Jamii (socio-cultural theory) ya Lev Vygotsky, makala haya yanatalii njia mwafaka za kutumia vipera mbalimbali vya fasihi ya watoto kama nyenzo ya ufundishaji wa stadi za lugha. Makala haya vilevile yameweka wazi faida ya fasihi ya watoto kama nyenzo, na kupendekeza njia zinazoweza kutumiwa ili kuepuka udhaifu unaotokana na matumizi ya vipera vya fasihi ya watoto kama nyenzo ya kufundishia. Mbinu za utafiti zifuatazo zimetumiwa kukusanya data ambayo imechanganuliwa na kuwasilishwa kama matokeo; hojaji kwa walimu, mahojiano, na utazamaji darasani, katika masomo ya Kiswahili ya shule za msingi za umma. Matumizi ya Fasihi ya watoto kama nyenzo ya kufundishia stadi za lugha yana umuhimu mkubwa kama vile kukuza stadi za lugha katika muktadha wa kijamii, kukuza uwezo wa kufikiri na tamaduni. Ili kupunguza udhaifu wa kutumia nyenzo hii utafiti umetoa mapendekezo yafuatayo: kabla ya masomo, walimu waandae mazingira ya kuelimisha, kufurahisha na kuvutia. Aidha, wachapishaji, waandishi, na mashirika ya kielimu yaendelee kukuza kazi zinazojikita katika muktadha wa Kiafrika ili kuwavutia watoto zaidi. Pia, Serikali kupitia Wizara ya Elimu pamoja na wadau wa elimu, ianzishe uundaji w…
subject: Articles
  topic: section
subject: CBE
  topic: keywords
subject: Nyenzo
  topic: keywords
subject: Vipera vya Fasihi ya Watoto
  topic: keywords
creator: HARRIET IBALA
creator: TECLA NG'ISIREI
rights: Copyright (c) 2026 Dkt. Harriet Ibala, Dkt. Tecla Ng'isirei https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2026-04-08
publication date: 2026-04-08
starting page: 24
ending page: 30
doi: 10.61889/jnwcga61

Sababu za Matumizi ya Vipashio vya Lugha vya Kimamlaka na Kiitikadi Katika Midahalo ya Kisiasa ya 2022 Nchini Kenya Kupitia Youtube: Mtazamo wa Uchanganuzi wa Kidiskosi
type: item
description: Makala hii inachunguza sababu za matumizi ya vipashio vya lugha vya kimamlaka na kiitikadi katika midahalo ya kisiasa ya uchaguzi mkuu wa mwaka 2022 nchini Kenya kupitia jukwaa la YouTube. Madhumuni ya utafiti yalikuwa kubainisha namna na sababu zilizowafanya wanasiasa kutumia lugha yenye vipashio vya mamlaka na itikadi katika diskosi zao za kisiasa. Utafiti huu uliongozwa na nadharia ya Uchanganuzi Hakikifu wa Usemi (UHU) inayobainisha uhusiano kati ya lugha, mamlaka na itikadi katika jamii. Muundo wa utafiti uliotumika ulikuwa wa kiuchanganuzi wenye mkabala wa kiuthamano. Eneo la utafiti lilikuwa katika midahalo ya kisiasa ya uchaguzi wa 2022 nchini Kenya; iliyopatikana katika jukwaa la kidijitali la YouTube. Idadi lengwa ya utafiti ilikuwa midahalo ya wanasiasa wakuu kutoka mirengo ya kisiasa ya Azimio la Umoja na Kenya Kwanza iliyohusisha kampeni za uchaguzi huo. Data zilipatikana kwa kutumia mbinu ya usampulishaji wa kimaksudi ambapo video za midahalo zenye maudhui yanayodhihirisha matumizi ya vipashio vya mamlaka na itikadi zilichaguliwa kama sampuli ya utafiti. Data zilikusanywa kupitia uchunguzi wa nyaraka za kidijitali (video za YouTube), kisha zikachanganuliwa kwa kutumia mbinu ya uchanganuzi wa yaliyomo kwa kuongozwa na misingi ya Uchanganuzi Hakikifu wa Usemi. Matokeo ya utafiti yalibainisha kuwa wanasiasa walitumia vipashio vya lugha vya kimamlaka na kiitikadi kwa sababu mbalimbali ikiwemo kufichua siri za kisiasa za wapinzani, kuwalaumu wapinzani kwa matatizo ya kijamii na kiuchumi, kutoa ahadi kwa wananchi, kuwapa wananchi matumaini, kuchochea dhidi ya wapinzani na kufanikisha propaganda za kisiasa. Kwa ujumla, utafiti umeonyesha kuwa lugha ya kisiasa hutumiwa kimkakati kama nyenzo ya kudhihirisha mamlaka na kuendeleza itikadi za kisiasa kwa lengo la kushawishi mitazamo na maamuzi ya wapiga kura.
subject: Articles
  topic: section
subject: Itikadi
  topic: keywords
subject: Malumbano
  topic: keywords
subject: Mamlaka
  topic: keywords
subject: Siasa
  topic: keywords
subject: Uchaguzi
  topic: keywords
creator: Nelson Asige
creator: Fridah Miruka
creator: Juliet Jagero
rights: Copyright (c) 2026 Nelson Asige, Fridah Miruka, Juliet Jagero https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2026-04-24
publication date: 2026-04-24
starting page: 40
ending page: 49
doi: 10.61889/4zbzx888

Nadharia ya Fasihi Mazingira: Mawanda na Matapo yake Katika Fasihi ya Kiswahili
type: item
description: Tangu kuasisiwa kwa nadharia hii ya fasihi mazingira mwaka wa 1996 na Cheryl Glotfelty, watafiti na wahakiki wengi wa fasihi mazingira wamekuwa na tashwishi ya kuitumia katika uchanganuzi na uhakiki wa kazi zao. Hii ni kwa sababu nadharia hii imeonekana kuwa pana mno, na inayokosa mawanda maalumu na bayana. Baadhi ya wahakiki wamedai kwamba nadharia hii si ya kifasihi kwa sababu inaonekana kulazimishiwa katika fasihi. Hata hivyo, baadhi ya wataalamu waliowahi kutumia nadharia hii kama vile Glotfelty na Fromm kwa ustadi mkubwa wanaikolezea sifa kwa madai kwamba licha ya upana wake, kila mhakiki na mtumiaji wa nadharia hii ndiye wa kuamua jinsi atakavyoitumia katika utafiti wake. Kazi hii kwa hivyo, inachochewa na mjadala huu wa kuunga na kupinga matumizi ya nadharia hii katika fasihi, kwa lengo la kuonyesha mawanda yake halisi na kutoa maelekezo ya matumizi. Katika kutekeleza hili, kazi hii itatalii machapisho ya wataalumu mbalimbali waliowahi kuchangia mawanda na matumizi ya nadharia ya fasihi mazingira tangu kuasisiwa kwake mwaka wa 1978 hadi 2022. Aidha, utafiti utajaribu kuonyesha mawanda ya nadharia hii katika fasihi ya Kiswahili, kwa kurejelea machapisho yaliyowahi kuwasilishwa au kuchapishwa kuhusu fasihi ya Kiswahili. Aodha, mchango wake mkubwa umo katika kukusanya matapo au mirengo yake mbalimbali katika chapisho la Kiswahili linaloweza kutumiwa kama marejeleo.
subject: Articles
  topic: section
subject: Fasihi Mazingira
  topic: keywords
subject: Nadharia
  topic: keywords
subject: Uhakiki
  topic: keywords
creator: Nixon Sangili
rights: Copyright (c) 2026 Nixon Sangili https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2026-04-08
publication date: 2026-04-08
starting page: 9
ending page: 14
doi: 10.61889/je3p5b16

Mwanamke katika Ushairi wa Kiswahili: Uchunguzi wa Diwani ya Kurunzi
type: item
description: Nafasi ya mwanamke katika jamii imeendelea kuwa muhimu kila siku. Mathalani watunzi wa kazi mbalimbali za fasihi wakiwemo wa ushairi wameendelea kumsawiri mwanamke katika kazi zao. Aidha, wahakiki wa kazi mbalimbali za fasihi wanaonesha kuwa diwani mbalimbali zilizotungwa hususani na watunzi wakiume, zimemsawiri mwanamke kwa mtazamo duni. Makala hii inalenga kuchunguza usawiri wa mwanamke katika diwani iliyotungwa na mtunzi mwanamke. Data za makala hii zilipatikana katika Diwani ya Kurunzi ya Rose Mbijima kwa mbinu ya usomaji makini. Matokeo yanaonesha kuwa yapo maendeleo makubwa yaliyopigwa na mwanamke katika kujiondoa katika hadhi ya chini na hali duni, kama ambavyo anachorwa katika kazi nyingi za kifasihi. Data zinadhihirisha kuwa mtunzi amemchora mwanamke kwa kiasi kidogo katika mtazamo hasi hususani katika masuala ya mapenzi na ndoa kuakisi hali ilivyo katika jamii nyingi za kiafrika. Aidha, mtunzi mwanamke amemsawiri mwanamke katika mtazamo chanya kwa kiwango kikubwa. Mwanamke amesawiriwa kama mtu mwenye mtazamo wa kimapinduzi juu ya mambo mbalimbali yanayoendelea katika jamii, mwanamke ameonekana akipaza sauti na kutoa maoni yake. Makala hii, inahitimisha kwa kutoa mapendekezo kuwa, kazi za watunzi wa kike wa ushairi ziendele kutafitiwa ili kuchochea mabadiliko makubwa ya wanawake juu ya mtazamo hasi dhidi ya jinsi yao na jamii kwa ujumla kuhusu nafasi ya mwanamke katika jamii.
subject: Articles
  topic: section
subject: Mwanamke
  topic: keywords
subject: Nafasi ya Mwanamke
  topic: keywords
subject: Usawiri Hasi na Chanya
  topic: keywords
subject: Ushairi
  topic: keywords
subject: Watunzi
  topic: keywords
creator: Davian Buguna
rights: Copyright (c) 2026 Davian Buguna https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2026-04-08
publication date: 2026-04-08
starting page: 1
ending page: 8
doi: 10.61889/baxmfs93

Dhima za Wahusika Jumui katika Riwaya za Kiswahili za Kimajaribio
type: item
description: Waandishi wa kazi za fasihi huwasawiri wahusika kwa uangalifu mkubwa ili kuwaweka katika nafasi za kutekeleza majukumu anuai kisanaa na hivyo kuwapa dhima maalum. Ni kutokana na mtagusano na maingiliano ya wahusika katika mazingira maalum ambapo mitazamo na tasnifu ya watunzi hudhihirika. Tafiti nyingi zimefanywa kuhusu usawiri wa wahusika katika tungo anuwai za kisanaa. Hata hivyo, dhima za wahusika jumui katika riwaya za kimajaribio za Kiswahili hazijashughulikiwa kikamilifu. Kwa mujibu wa hoja hii, makala haya yanajadili jinsi usawiri wa wahusika jumui katika riwaya teule za kimajaribio za Babu Alipofufuka (Mohamed, 2001) na Dunia Yao (Mohamed, 2006) unavyowasilisha dhima zao kihalisia. Nadharia ya Uhalisiamazingaombwe iliyoasisiwa na Roh (1925) imetumika katika kuchanganua data kwa lengo la kutimiza mahitaji ya utafiti huu. Data zilikusanywa kwa kutumia mbinu ya usomaji makini wa riwaya teule, kisha zikachanganuliwa na kuwasilishwa kimaelezo. Utafiti umebaini kuwa wahusika jumui wametumiwa kama kielelezo cha maporomoko ya jamii, kielelezo cha ukengeushi, kielelezo cha umma uliodhulumiwa, kielelezo cha viongozi wabinafsi na wafisadi, zana ya kutekelezea umazingaombwe, kielelezo cha viongozi wenye mapuuza na kama zana ya kutekelezea hukumu. Matokeo ya utafiti huu yanatarajiwa kuwa amilifu katika kutoa welewa wa wahusika jumui katika fasihi ya kimajaribio ya Kiswahili.
subject: Articles
  topic: section
subject: Dhima
  topic: keywords
subject: Wahusika Jumui
  topic: keywords
subject: Riwaya za kimajaribio
  topic: keywords
creator: Joyce Obetch
creator: James Ontieri
creator: Mark Odawo
rights: Copyright (c) 2025 Joyce Obetch , James Ontieri, Mark Odawo https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2025-10-03
publication date: 2025-10-03
starting page: 11
ending page: 18
doi: 10.61889/jakisa.v2i2.129

Mbinu Zinazozua Mielekeo ya Wanafunzi katika Ufundishwaji wa Kiswahili katika Mtaala wa Umilisi: Mfano wa Gatuzi Dogo la Masaba Kusini
type: item
description: Ili mtaala wa elimu uweze kutekelezwa kwa njia inayofaa, ni muhimu kubaini mielekeo ya wadau husika. Hii ni kwa sababu mielekeo husaidia kujua mtazamo wao kuhusu mtaala huo, sababu za mielekeo yao na mikakati kuwekwa ili kuhakikisha mtaala unatekelezwa vilivyo. Walimu na wanafunzi ni baadhi ya wadau wanaohusika katika utelekezaji wa mtaala. Katika Mtaala wa Umilisi, Kiswahili ni somo la lazima linalofundishwa katika shule ya msingi. Ufundishaji wake unahusu wanafunzi kufanya mazoezi wakielekezwa na walimu, lengo likiwa ni kujenga umilisi wao katika lugha ya Kiswahili. Tafiti zimeonyesha kuwa walimu wana umuhimu kwa wanafunzi kwani hutagusana na wao sana shuleni. Inatarajiwa walimu wanaofundisha somo la Kiswahili watakuwa na athari chanya au hasi kwa mielekeo ya wanafunzi, suala ambalo makala haya yalitaka kubaini. Nadharia ya Kitendo Kinachofuata Mantiki ya Ajzen & Fishbein (1980) iliongoza makala haya. Data ilikusanywa kupitia ushuhudiaji miongoni mwa wanafunzi wa gredi ya tatu kutoka shule ishirini zilizoteuliwa kimaksudi katika gatuzi dogo la Masaba Kusini, kaunti ya Kisii. Ilibainika kuwa wanafunzi walikuwa na mielekeo chanya na hasi kuhusu Kiswahili kutegemea namna walivyofundishwa na walimu wao. Pia, kuna wanafunzi ambao walionyesha unasibu katika mielekeo yao. Makala haya ni muhimu kwani yatawasaidia walimu kufahamu athari yao kwa wanafunzi na kuboresha ufundishaji wao wa Kiswahili katika Mtaala wa Umilisi.
subject: Articles
  topic: section
subject: Mielekeo
  topic: keywords
subject: Mtaala wa Umilisi
  topic: keywords
subject: Ufundishaji
  topic: keywords
subject: Ufundishwaji
  topic: keywords
creator: Lena Nyandwaro
creator: James Ontieri
creator: Sangai Mohochi
rights: Copyright (c) 2025 Lena Nyandwaro, James Ontieri, Sangai Mohochi https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2025-11-28
publication date: 2025-11-28
starting page: 19
ending page: 25
doi: 10.61889/jakisa.v2i2.119

Umahuluti wa Kiisimu Katika Nyiso za Wabukusu
type: item
description: Makala hii inapambanua udhihirikaji wa umahuluti wa kiisimu katika nyiso za Wabukusu zinazotokana na tohara ya Wabukusu kwa mtazamo kuwa tamaduni zinapotagusana zinaathiriana. Tamaduni zenye nguvu hupata nafasi ya kuathiri tamaduni nyingine. Tohara ni mivigha maarufu ambayo ni utambulisho wa jamii ya Wabukusu. Licha ya mabadiliko yanayoathiri jamii katika majira haya ya utandawazi, tohara ya Wabukusu ni mojawapo ya tamaduni ambazo zimedumishwa na kuhifadhiwa. Utafiti ulichunguza nyiso na miviga ya tohara ili kubaini utamaduni wenye nguvu ulioegemezwa katika nyiso za Wabukusu pamoja na kupambanua jinsi miundo ya kiisimu inadhihirisha umahuluti katika nyiso hizo. Makala hii imeongozwa na nadharia ya Umahuluti wa Kiutamaduni. Data ilikusanywa kwa mbinu ya usikilizaji wa kanda za nyiso za Kibukusu na uchanganuzi wa yaliyomo. Data ilichanganuliwa kithamano na matokeo kuwasilishwa kwa njia ya maelezo. Matokeo yameonesha kwamba umahuluti wa kiisimu katika nyiso za Wabukusu unajitokeza kupitia miundo mbalimbali ya kiisimu kama vile ujumuilugha, ukopaji kupitia utohozi, miundo ya kisintaksia kama vile kuchanganya na kubadili msimbo na tafsiri.
subject: Articles
  topic: section
subject: Umahuluti
  topic: keywords
subject: utamaduni
  topic: keywords
subject: nyiso
  topic: keywords
subject: Wabukusu
  topic: keywords
creator: Eric Wamalwa
rights: Copyright (c) 2025 Eric Wamalwa https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2025-08-29
publication date: 2025-08-29
starting page: 30
ending page: 39
doi: 10.61889/jakisa.v2i1.111

Uchunguzi Kisemiotiki wa Athari za Kihistoria na Kimazingira kwa Uchumi na Maisha ya Kijamii katika Pwani ya Kenya
type: item
description: Makala hii inachunguza athari za kimazingira kwa jamii za pwani ya Kenya tangu karne ya 18 walipokuja Waarabu, Waingereza kuanzia 1895 hadi sasa baada ya Kenya kupata uhuru. Ili kukuza mjadala, makala hii ilifafanua ishara na tamathali za lugha zinazohusu mazingira katika semi na ushairi wa Kivumba kwa kutumia nadharia ya semiotiki. Uchunguzi ulijikita katika misimbo ya Barthes (1957) ya kiseme, kiishara na kirejelezi kwa kutumia mbinu ya kimaelezo. Kufafanua tamathali za lugha pamoja na ishara katika matini za kifasihi ni njia bora ya kudhihirisha ujumbe unaowasilishwa kwa msomaji wa kifasihi (Bradford, 1997; Wamitila, 2003; Wales, 2011). Makala hii inajadili kwamba, semi na ushairi kama vipengele vya fasihi simulizi, vinaweza kuwa chombo mbadala cha kuainishia taswira kamili kuhusu athari za muda mrefu za kimazingira kwa jamii za pwani ya Kenya. Makala inahitimisha kwamba, Athari za kimazingira kwa jamii za pwani ya Kenya ni dhahiri na suluhu ya haraka inahitajika. Wengi wanaishi kwa umaskini na kukosa maslahi ya kimsingi kama maji ya kunywa. Kuna uhaba wa chakula na ndoa zimeathirika. Maeneo mengi vilevile yanashuhudia mafuriko ya mara kwa mara na ajira haipatikani.
subject: Articles
  topic: section
creator: Leonard Sanja
creator: Evans Mbuthia
rights: Copyright (c) 2025 Evans Mbuthia, Dr Leonard Sanja https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2025-08-27
publication date: 2025-08-27
starting page: 14
ending page: 20
doi: 10.61889/jakisa.v2i1.88

Mchango wa Kinandi katika Kuihamasisha Jamii kuhusu Ustawi wa Kilimo Kupitia Vipindi vya Runinga ya KASS
type: item
description: Moja kati ya ajenda kuu za serikali ya sasa ya Kenya ni ustawi wa kilimo ambao huleta utoshelevu wa chakula na hivyo kuchangia katika kupunguza gharama ya maisha. Wakulima wengi nchini humo hupatikana katika maeneo ya mashambani ambako mawasiliano mengi huwa katika lugha za kiasili. Wakati uo huo vyombo vya habari ni miongoni mwa asasi ambazo zimechangia pakubwa katika kukuza matumizi ya lugha za kiasili na kuwahamasisha wananchi kuhusu kilimo. Lugha ya Kinandi ambayo hutumiwa katika runinga ya Kass, ni mojawapo ya lugha za kiasili nchini Kenya. Utafiti huu ulilenga kuchunguza mchango wa lugha ya Kinandi katika kuihamasisha jamii kuhusu ustawi wa kilimo kupitia vipindi vya kilimo katika runinga ya Kass. Utafiti ulifanyika katika kaunti ya Nandi. Uliongozwa na Nadharia ya Ethnografia ya Mawasiliano ya Hymes (1972). Watazamaji waliteuliwa kinasibu ili kuhusishwa katika utafiti. Watazamaji 264 walihusishwa katika ukusanyaji wa data. Isitoshe watangazaji 9 vilevile walihusishwa. Mbinu za hojaji, uchunzaji na mahojiano zilitumika katika kukusanya data. Vifaa vilivyotumika kukusanya data ni: mwongozo wa utazamaji, hojaji na mwongozo wa maswali ya mahojiano. Data iliyokusanywa ilichanganuliwa kimaelezo kisha ikawasilishwa kwa kutumia asilimia na majedwali. Utafiti huu unatarajiwa kuwa wa manufaa kwa wanajamii kwa kuwa ulitoa mwanga kuhusu jinsi wanajamii huhamasishwa kuhusu ustawi wa kilimo kupitia vipindi vya kilimo katika runinga ya KASS.
subject: Articles
  topic: section
subject: Uhakiki-maeneo
  topic: keywords
subject: Ukweli
  topic: keywords
subject: Bunilizi
  topic: keywords
creator: Kipchirchir Melly
creator: Sangai Mohochi
creator: Walela Wamalwa
rights: Copyright (c) 2025 Kipchirchir Melly, Sangai Mohochi, Walela Wamalwa https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2025-10-01
publication date: 2025-10-01
starting page: 1
ending page: 10
doi: 10.61889/jakisa.v2i2.83

Viwango vya Makosa ya Kisarufi katika Insha za Wanafunzi wa Mtaala wa Umilisi
type: item
description: Kiswahili ni miongoni mwa lugha za Kiafrika zilizothaminiwa na kupewa nafasi muhimu katika mtaala wa umilisi nchni Kenya. Vilevile ni lugha yenye dhima kuu ya kutagusanisha watu katika jamii. Lugha hii hata hivyo hukumbwa na changamoto anuwai. Mojawapo ya changamoto hizi ni athari ya lugha ya kwanza kwa ujifunzaji wake. Hali hii huathiri wanafunzi katika viwango vyote vya elimu ikiwemo shule za msingi na hudhihirika kwa jinsi mbalimali ikiwemo ukiukaji wa sheria za kisarufi katika uandishi wa insha za wanafunzi. Lengo la makala hii ni kuchunguza makosa ya kisarufi katika insha za wanafunzi wa shule za msingi katika mtaala mpya wa elimu ya umilisi. Makala hii inajikita katika nadharia ya Uchanganuzi wa Makosa ya Corder (1974) na Sridhar (1981). Data ilikusanywa maktabani kwa kudurusu insha za wanafunzi na kuwasilishwa kwa njia ya maelezo. Matokeo yanaonyesha kuwa makosa ya kisarufi katika insha za wanafunzi katika mtalaa wa umilisi hubainika katika viwango vyote vya sarufi sauti, sarufi maumbo, sarufi miundo na sarufi maana. Chanzo kikuu cha makosa haya ni athari ya lugha ya kwanza. Makala inapendekeza kuwa uimarishaji wa mikakati ya kufunza insha na uhamasishaji wa wazazi ni miongoni mwa njia za kupunguza makosa haya.
subject: Articles
  topic: section
subject: Insha
  topic: keywords
subject: Makosa ya kisarufi
  topic: keywords
subject: Mtaala wa Umilisi
  topic: keywords
creator: Edmond okiya
creator: Frida Miruka
creator: Maurine Kangahi
rights: Copyright (c) 2025 Edmond okiya, Dr. Miruka, Maurine Kang,ahi https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2025-08-29
publication date: 2025-08-29
starting page: 21
ending page: 29
doi: 10.61889/jakisa.v2i1.78

Kiunzi cha Kweli-Bunilizi katika Hadithi ya “Mwendawazimu”: Mtazamo wa Uhakiki-Maeneo
type: item
description: Kazi za Fasihi hujikita katika kueleza hadithi za kibunilizi. Hata hivyo, katika ubunifu huu kuna uwezekano mkubwa wa kupata data za kweli kuhusu maeneo, wahusika ama maudhui. Makala hii inaangazia matumizi ya nadharia ya uhakiki maeneo katika kudadavua ukweli katika bunilizi za Kiswahili. Utafiti uliteua hadithi ya “Mwendazimu” iliyoandikwa na Shake, (2000). Ulitumia mihimili ya uhakiki-maeneo: ukiukaji mipaka, mwanda wa kijamii, mwingiliano matini na mikakati ya kiuhakiki-matini: mtazamo kwingi, mpangilio-safu na fahiwa ainati. Makala inaonyesha ufanifu mkubwa wa uhakiki-maeneo kama nyenzo ya kudadavulia ukweli katika bunilizi za Kiswahili. Mapendekezo ya utafiti huu ni kuwa mtazamo wa uhakiki-maeneo utumiwe kuchambulia hadithi nyingi ili kufaidi maarifa kutokana nao.
subject: Articles
  topic: section
subject: Uhakiki-maeneo
  topic: keywords
subject: Ukweli
  topic: keywords
subject: Bunilizi
  topic: keywords
creator: Julius Mulama Shitemi
creator: Tom Olali
creator: Evans Mbuthia
creator: Alex Wanjala
rights: Copyright (c) 2025 Julius Mulama Shitemi, Tom Olali, Evans Mbuthia, Alex Wanjala https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2025-04-12
publication date: 2025-04-12
starting page: 8
ending page: 13
doi: 10.61889/jakisa.v2i1.75

Tahariri
type: item
description: Historia imeonyesha kuwa Kiswahili ni mojawapo ya lugha za ulimwengu yenye dhima na nafasi muhimu katika jamii. Si ajabu shirika la Umoja wa Mataifa la Elimu, Sayansi na Utamaduni (UNESCO) katika kikao chake cha 41 lilitangaza siku kuu ya Kiswahili duniani kuwa Julai tarehe 7 na kukifanya Kiswahili kuwa lugha ya kwanza ya Kiafrika kutunukiwa nafasi kama hii. Hii ni kutokana na dhima ambayo imekuwa ikitekelezwa kama lugha ya mawasiliano katika miktadha rasmi na isiyo rasmi. Majukumu haya yametekelezwa katika jumuiya ya Afrika Mashariki ambayo ndiyo kitovu cha lugha hii, barani Afrika na ulimwenguni kote. Kufikia sasa Kiswahili hakisemwi tu bali pia hufundishwa kama somo katika vyuo vikuu katika mataifa mbalimbali yakiwemo Marekani, Uingereza na Ujerumani. Hali hii ni ithibati tosha ya makini inayohitajika katika ukuzaji wa lugha ya Kiswahili ili kudumisha viwango vya lugha ya ulimwengu. Njia mwafaka ni kutekeleza utafiti katika Kiswahili na kusambaza matokeo ya tafiti hizo kwa njia za makongamano, warsha na machapisho ambayo yatahamasisha na kuitangaza zaidi lugha ya Kiswahili. Kwa upande mwingine waunda mitaala wanastahili kukipa Kiswahili hadhi na nafasi inayostahiki katika mfumo wa elimu. Kiswahili ni lugha ya Kiafrika iliyo katika mstari wa mbele na hatuna budi kukifundisha kama somo la lazima katika viwango vyote vya elimu ili kuwezesha ukuzaji na maenezi yake kwa njia mwafaka. Jarida la Kiswahili sanifu linatoa fursa nzuri kwa wasomi na washikadau mbalimbali kukuza midahalo, kueneza taarifa na matokeo ya tafiti mbalimbali kuhusu lugha ya Kiswahili ili kuiweka katika nafasi yake stahiki ulimwenguni. Tunatoa shukrani za dhati kwa wahariri, wasomaji na waandishi kwa michango yenu ya thamami kwa jarida hili.
subject: Articles
  topic: section
creator: Ernest Mohochi
rights: Copyright (c) 2024 Ernest Mohochi, Frida Miruka https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2024-12-04
publication date: 2024-12-04
doi: 10.61889/jakisa.v1i1.66

Maadhimisho ya Siku kuu ya Kiswahili Duniani: Upi mwelekeo mwafaka?
type: item
description: Lugha ya Kiswahili ni mojawapo ya lugha za Kiafrika zinazozungumzwa zaidi ulimwenguni ikiwa na zaidi ya wasemaji Millioni 250. Hali hii pamoja na hadhi na dhima ya Kiswahili katika jamii mbalimbali ilipelekea shirika la Umoja wa Mataifa la Elimu, Sayansi na Utamaduni (UNESCO) katika kikao chake cha 41 kutangaza Julai tarehe 7 kuwa siku kuu ya Kiswahili duniani. Hatua hii ilikifanya Kiswahili kuwa lugha ya kwanza ya Kiafrika kutambuliwa na Umoja wa Mataifa na kuwa na siku maalum ya kuadhimishwa. Katika maadhimisho ya tatu yaliyofanyika mwaka 2024 kote duniani, Jumuia ya Afrika mashariki kupitia Kamisheni ya Kiswahili ya Afrika Mashariki (KAKAMA) iliandaa sherehe nchini Kenya kwa kushirikiana na Wizara ya Jinsia, Utamaduni, Sanaa na Turathi. Wadau waliohusishwa walikuwa baadhi ya wanataaluma, wapenzi wa lugha ya Kiswahili na Jamii ya Waswahili mjini Mombasa. Maadhimisho haya hata hivyo hayakuwahusisha wadau wote ambao wamechangia kuiinua lugha hii na kuipa sura ya Lugha ya Ulimwengu. Baadhi yao ni wataalamu kutoka vyuo vikuu mbalimbali, waandishi wa vitabu, wanahabari na walimu wa Kiswahili. Mipango ya kuandaa sherehe katika baadhi ya vyuo maalumu haikufua dafu huku vyuo vingine vikiadhimisha siku hii kando na sherehe iliyoandaliwa na KAKAMA. Kukifungia Kiswahili katika jamii na utamaduni wa Waswahili pia kunaishusha hadhi lugha hii kama lugha ya Ulimwengu. Swali linalozuka ni Je, pana haja ya kuweka mpango mwafaka wa kuadhimisha siku hii? Makala hii inaangazia nafasi ya Kiswahili katika jamii na kutathmini Maadhimisho ya Siku ya Kiswahili kwa lengo la kupendekeza mikakati ya kuyaimarisha ili kujenga taswira ya lugha ya Kiswahili kama lugha ya ulimwengu. Pendekezo kuu la Makala hii ni kuhimiza ushirikiano wa wadau wote katika maadhimisho ya Siku kuu ya Kiswahili duniani.
subject: Articles
  topic: section
subject: Kiswahili
  topic: keywords
subject: Lugha ya Kimataifa
  topic: keywords
subject: Nyimbo
  topic: keywords
subject: Siku kuu ya Kiswahili
  topic: keywords
subject: Ushirikiano
  topic: keywords
subject: Utamaduni
  topic: keywords
creator: Frida Miruka
creator: Ernest Mohochi
creator: Pamela Ngugi
creator: Juliet Jagero
rights: Copyright (c) 2024 Frida Miruka, Ernest Mohochi , Pamela Ngugi, Juliet Jagero https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2024-12-04
publication date: 2024-12-04
starting page: 33
ending page: 40
doi: 10.61889/jakisa.v1i1.50

Uhakiki wa Masuala ya Kitamaushi Katika Riwaya ya Safari ya Lamu
type: item
description: Waandishi wa riwaya huwasilisha masuala mbalimbali katika kazi zao. Mojawapo wa masuala haya ni masuala ya utamaushi wa wahusika. Hali ya kitamaushi huwasilisha wakati wahusika hujiuliza kuhusu maisha, kuwepo au kutokuwepo kwa Mungu duniani na kifo cha binadamu kama suluhisho la matatizo ya binadamu duniani. Tafiti za awali zilishughulikia utamaushi kama nadharia ya uhakiki na uchambuzi wa kazi za kifasihi. Ili kuelewa suala la kitamaushi zaidi, ni muhimu masuala ya kitamaushi yahakikiwe zaidi katika kazi zinazowasilisha masuala haya kiundani. Hili ndilo pengo lililochochea uandishi wa makala hii. Makala hii ilikuwa na madhumuni ya kuhakiki masuala ya kitamaushi katika riwaya ya Safari ya Lamu. Nadharia ya utamaushi ilitumiwa kuwasilisha na kuchanganua data. Riwaya ya Safari ya Lamu ilichaguliwa kimaksudi kwa sababu mwandishi alitumia wahusika waliotamauka katika kuwasilisha maudhui yake. Huu ulikuwa utafiti wa maktabani ambapo data zilikusanywa kwa kutumia mbinu ya uchanganuzi yaliyomo katika riwaya husika. Kwa sababu data zilikuwa za kithamano, mbinu ya kimaelezo ilitumiwa katika uwasilishaji na uchanganuzi wa data. Makala hii ilibainisha kuwa masuala ya kitamaushi kama vile kifo, ndoa na maisha yamewasilishwa katika riwaya husika. Makala hii ni muhimu sana kwa wachanganuzi wa riwaya kwa sababu mbinu na nadharia za uchanganuzi wa riwaya ilishughulikiwa katika makala hii.
subject: Articles
  topic: section
subject: Utamaushi
  topic: keywords
subject: Udhanaishi
  topic: keywords
subject: Riwaya
  topic: keywords
creator: John Wangila
creator: Judith Khasoa
rights: Copyright (c) 2025 John Wangila, Judith Khasoa https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2025-04-12
publication date: 2025-04-12
starting page: 1
ending page: 7
doi: 10.61889/jakisa.v2i1.45

Mabadiliko ya Itikadi za Ujinaishaji katika Jamii ya Wakuria
type: item
description: Dunia ya leo ya kiutandawazi inawezesha mtagusano wa umma wa kimataifa kidijitali unaoendelea kushuhudia utamaduni chipukizi wa ujinaishaji unaozidi kushika kasi. Hivyo, makala hii inachanganua mabadiliko katika ruwaza za ujinaishaji yanayotokana na athari ya elimu ya magharibi, dini, teknolojia, na utawala katika jamii ya Wakuria pamoja na athari zake. Wakuria ni jamii ndogo ya kundi la Wabantu wa Magharibi inayopatikana katika Kaunti ya Migori nchini Kenya kwenye ujirani na nchi ya Tanzania. Ujinaishaji ni sehemu muhimu ya maisha ya jamii ya Wakuria kwani ni utambulisho wao. Aidha, sawa na jamii nyingine zile, ujinaishaji huwa dafina ya historia yao. Nadharia ya Uchanganuzi Hakiki wa Usemi mtazamo wa Kihistoria yao Wodak na Reisgil (2001) ilikuwa dira katika uchanganuzi wa data zilizokusanywa. Data ambayo imetumika katika makala hii ilikusanywa kwa njia ya mahojiano ya ana kwa ana pamoja na majadiliano ya makundi. Idadi ya sampuli ilikuwa watu 42; wa kike 18 na wa kiume 24. Makala hii imebainisha kuwa mabadiliko ya kielimu, kiuchumi, kiteknolojia, kiutawala na kidini yamekuwa na athari kubwa kiitikadi katika ujinaishaji miongoni mwa Wakuria. Majilio ya elimu ya magharibi, uhuru wa kufanya biashara, mifumo ya kisiasa na mtagusano wa kiteknolojia umepelekea ukopaji wa majina kutoka makabila mengine nchini Kenya na ulimwenguni kote miongoni mwa jamii ya Wakuria. Hili linamaanisha kuwa itikadi za ujinsia zilizohodhiwa na kushamirishwa na majina ya kiasili ya Wakuria zinazidi kufifia kila uchao.
subject: Articles
  topic: section
subject: Ujinaishaji
  topic: keywords
subject: Itikadi
  topic: keywords
subject: Nadharia
  topic: keywords
subject: Wakuria
  topic: keywords
creator: Roseline Mwikali
creator: Ernest Mohochi
creator: James Ogola
rights: Copyright (c) 2024 Roseline Mwikali, Ernest Mohochi, James Ogola https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2024-12-04
publication date: 2024-12-04
starting page: 18
ending page: 25
doi: 10.61889/jakisa.v1i1.25

Nyimbo za Kiswahili kama mkakati wa kuhamasisha umma kuhusu UVIKO-19 nchini Kenya
type: item
description: Makala hii inajadili namna nyimbo zilivyotumika katika redio kuhamasisha umma kuhusu Ugonjwa wa Virusi vya Korona (UVIKO-19). UVIKO-19 ni janga la kiafya la kimataifa ambalo lilivuruga maisha ya binadamu kote ulimwenguni. Kutokana na tishio la UVIKO-19, serikali na asasi mbalimbali zilijitolea kukabiliana na janga hili kwa kutumia mikakati tofauti tofauti ikiwemo kuhamasisha umma. Mkakati mojawapo ambao serikali ilitumia kuleta ufahamu dhidi ya Ugonjwa wa Virusi vya Korona ulikuwa kutumia nyimbo za Kiswahili katika vyombo vya habari hasa redio ikichukuliwa kuwa dhima ya redio ni: kuburudisha, kuelimisha na kufahamisha. Makala hii inaonyesha namna ambavyo nyimbo hasa za kiswahili zilitumika katika redio kuhamasisha umma dhidi ya vipengele via mawasiliano ya kiafya kuhusu UVIKO-19. Inaonyesha jinsi nyimbo za Kiswahili zilivyosaidia uelimishaji na uhamasishaji wa umma dhidi ya UVIKO-19 na kuchangia pakubwa kubadili mawazo ya wananchi wa Kenya kwa njia ya burudani.
subject: Articles
  topic: section
subject: Nyimbo
  topic: keywords
subject: Uhamasishaji umma
  topic: keywords
subject: Uviko-19
  topic: keywords
creator: Jamila Masitsa
creator: Kenneth Simala
rights: Copyright (c) 2024 Jamila Masitsa, Kenneth Simala https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2024-12-04
publication date: 2024-12-04
starting page: 26
ending page: 32
doi: 10.61889/jakisa.v1i1.21

Matumizi ya mkabala njia mseto katika ufundishaji na ujifunzaji wa Kiswahili katika shule za upili
type: item
description: Maandalizi ya walimu huangazia vipengele mbalimbali ili kufaulisha ufundishaji unaofaa. Mojawapo ya vipengele hivi ni matumizi ya mkabala njia mseto katika ufundishaji ili kuimarisha uelewa wa wanafunzi. Licha ya hali hii, walimu wengi hupendelea kutumia mbinu moja ambayo hukuruza uelewa wa mada husika na hivyo kuathiri matokeo katika somo la Kiswahili. Lengo la makala hii ni kudadavua matumizi ya mkabala njia mseto katika ufundishaji na ujifunzaji wa Kiswahili. Makala imejikita katika nadharia ya Mawasiliano iliyoasisiwa na Hodge & Kress (1988) na kuendelezwa na Kress (2010) na muundo wa usoroveya fafanuzi. Utafiti uliohusika ulilenga walimu na wanafunzi wa kidato cha tatu katika shule za upili za upeo za Kaunti ya Kakamega. Makala inaonyesha kuwa walimu wengi (80%) hutumia mkabala njia mseto katika ufundishaji na ujifunzaji wa somo la Kiswahili. Walimu wana ufahamu wa njia za mawasiliano na mbinu za kufundisha ila hawana ufahamu kuwa wanapotumia njia za mawasiliano na mbinu za kufundisha wanashirikisha mkabala njia mseto. Makala hii ilihitimisha kuwa matumizi ya mkabala njia mseto huongeza motisha, huvuta umakinifu na huhakikisha ufanisi katika somo la Kiswahili. Makala inapendekeza kuwa mkabala njia mseto utumike ili kuboresha ufundishaji na ujifunzaji wa Kiswahili. Vilevile warsha, semina na symposia kuhusu mkabala njia mseto kwa walimu wa Kiswahili katika shule za upili ziandaliwe ili kuimarisha ufundishaji na ujifunzaji wa Kiswahili kwa mkabala njia mseto.
subject: Articles
  topic: section
subject: Mkabala njia mseto
  topic: keywords
subject: Mbinu za kufundisha
  topic: keywords
subject: Njia za mawasiliano
  topic: keywords
subject: Uimarishaji
  topic: keywords
subject: Ufundishaji wa Kiswahili
  topic: keywords
creator: Kelvin Ihaji
creator: Frida Miruka
creator: John K’Mraiji
rights: Copyright (c) 2024 Kelvin Ihaji, Frida Miruka, John K’Mraiji https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2024-12-03
publication date: 2024-12-03
starting page: 1
ending page: 7
doi: 10.61889/jakisa.v1i1.13

Changamoto na suluhu za usimilishaji wa vielelezo katika fasihi ya watoto: mfano kutoka wasifu wa Mwana Kupona wa King’ei (2008)
type: item
description: Makala hii imechunguza changamoto na suluhu zinazotokana na vielelezo vilivyosimilishwa katika Wasifu wa Mwana Kupona (King’ei, 2008). Tafiti kuhusiana na usimilisho wa vielelezo zimefanywa katika hadithi za watoto za Kiswahili. Kwa mfano, Mwendwa (2020) na Mwendwa na wenzake (2021) walichanganua usimilisho wa vielelezo na aina za vielelezo viliyotumika katika hadithi za watoto. Ni dhahiri kwamba, nyingi ya tafiti hizi za awali hazijahusisha moja kwa moja hadithi ya Wasifu wa Mwana Kupona (2008) na changamoto zinazoibuka katika harakati ya kusilimilisha vielelezo. Ni muhimu kuonyesha kuwa katika harakati ya usimilishwaji, changamoto fulani hutokea. Ni katika msingi huu ndipo makala hii imeshughulikia changamoto na suluhu za usimilishwaji wa vielelezo katika Wasifu wa Mwana Kupona. Makala hii imeongozwa na Nadharia ya Usimilisho ya Bluestone (1957) iliyoendelezwa na Goodman (1976), Andrew (1984) na Starrs (2006). Nadharia ya Usimilisho inahusu uzalishaji wa kazi nyingine huru baada ya kazi ya awali kuzalisha kazi nyingine. Data iliyotumika katika makala hii imetolewa maktabani. Mathalan, majarida, tasnifu, na vitabu vinavyohusiana na makala hii yalisomwa. Vilevile, usomaji, uchambuzi na hata unakili wa vipengele muhimu vinavyohusiana na hadithi teule ulifanywa. Matokeo ya utafiti yalibainisha kuwa, changamoto za vielelezo vilivyosimilishwa vinaweza kutokana na mchoraji wa vielelezo vya fasihi ya watoto, uwiano wa picha na matini, usawiri wa wahusika kupitia vielelezo, mandhari katika hadithi na matumizi ya rangi. Aidha, imebainika kuwa vielelezo vinaweza kutumika kupasha ujumbe iwapo vitatumika kwa njia faafu.
subject: Articles
  topic: section
subject: Fasihi ya Watoto
  topic: keywords
subject: Usimilishaji
  topic: keywords
subject: Vielelezo
  topic: keywords
creator: Stephen Mwendwa
creator: Pamela Ngugi
creator: Catherine Ndungo
rights: Copyright (c) 2024 Stephen Mwendwa, Pamela Ngugi, Catherine Ndungo https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
date: 2024-12-03
publication date: 2024-12-03
starting page: 8
ending page: 17
doi: 10.61889/jakisa.v1i1.19